कलन चा उगम बघा

{{संदर्भहीन लेख}}
{{कलन}}
'''कलन''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: ''Calculus'', ''कॅल्क्युलस'' ;) ही उच्च-गणिताची एक शाखा असून [[सीमा (गणित)|सीमा]], [[फल (गणित)|फल]], [[विकलन]], [[संकलन]] व [[अनंत श्रेणी]] इत्यादी विषयांचा  शाखेत केला जातो. कलनामध्ये चल राशींमधील बदलांचा अभ्यास प्रामुख्याने केला जातो. [[विज्ञान]], [[अभियांत्रिकी]], [[अर्थशास्त्रज्ञ]] इत्यादी विद्याशाखांमधील अनेक समस्यांची उत्तरे शोधण्यास [[बीजगणित|बीजगणिताला]] मर्यादा पडतात; त्यामुळे अश्या समस्यांची उत्तरे शोधण्यासाठी कलनातील तंत्रे योजली जातात. कॅल्कुलस मध्ये कठीन गणति सोडवांतु . [[सुमु]]

== तत्त्वे ==
=== विकलन ===
{{मुख्य लेख|भैदिक कलन}}
[[File:Tangent derivative calculusdia.svg|thumb|300px|(''x'', ''f''(''x'')) येथील [[स्पर्शरेषा]]. एखादे गणितीय फल दर्शवणाऱ्या वक्र रेषेचा एका बिंदूपाशी आढळणारा ''f′''(''x'') हा [[अनुजात]], त्या बिंदूपाशी वक्र रेषेला स्पर्शणाऱ्या स्पर्शरेषेचा उतार असतो.]]
समजा, एखाद्या एकरेषीय बैजिक समीकरणात ''y'' या [[परचल]] राशीचे मूल्य ''x'' या अन्य एका [[स्वचल]] राशीच्या मूल्यावर पुढील [[फल (गणित)|फलानुसार]] अवलंबून आहे : {{nowrap|''y'' {{=}} ''mx'' + ''b''}}
</br>यात हा ''b'' एक स्थिरांक मानला आहे. हे एकरेषीय समीकरण एका सरळ रेषेतील आलेखाने दर्शवले जाऊ शकते, ज्याचा [[उतार (गणित)|उतार]] पुढे दिल्याप्रमाणे मांडता येतो : 

:<math>m= \frac{\text{rise}}{\text{run}}= \frac{\text{change in } y}{\text{change in } x} = \frac{\Delta y}{\Delta x}.</math>

मात्र, जर हा आलेख सरळ रेषा असण्याऐवजी वक्र रेषा असता, तर ''x'' या स्वचलाच्या मूल्यातील बदलांनुसार ''y'' परचलाचे मूल्य बदलले असते. स्वचलाच्या मूल्यातील बदलांमुळे परचलाच्या मूल्यात घडणाऱ्या बदलास [[विकलन]] असे म्हणतात.

==विभाग==
{{मुख्य|कलनातल्या विषयांची यादी}}

== बाह्य दुवे ==
{{कॉमन्स वर्ग|Calculus|कलन}}
* {{संकेतस्थळ|http://planetmath.org/encyclopedia/TopicsOnCalculus.html|प्लॅनेटमॅथ.ऑर्ग - कलनातील प्रमुख विषयांवरील लेख|इंग्लिश}}
* {{संकेतस्थळ|http://www.calculus.org/|कॅल्क्युलस.ऑर्ग (डेव्हिस, कॅलिफोर्निया विद्यापीठ) - कलनविषयी संसाधने व माहितीपूर्ण दुवे|इंग्लिश}}


{{गणिताच्या शाखा}}
[[वर्ग:कलन| ]]
[[वर्ग:गणित]]